Error

An Error Was Encountered

The action you have requested is not allowed.

Yazı Detayı
05 Temmuz 2020 - Pazar 21:26
 
ALİ İHSAN SABİS HARP HATIRALARIM BİRİNCİ DÜNYA HARBİ
Nedim İlikçi
 
 

Değerli okurlar; Ali İhsan Sabis 1882’de İstanbul’da doğar. 1904’te Harp Akademisinden birincilikle mezun olur ve Erkan-ı Harp yüzbaşısı olarak orduya katılır. Harp Akademisinde Mustafa Kemal’in dönem arkadaşıdır ve aynı yıl mezun olurlar.  Osmanlı İmparatorluğu Birinci Cihan Harbine girmeye karar verdiğinde Osmanlı Genelkurmayında Hareket-i Harbiye şubesinde görev yapar. Harbin yönetildiği birimin kalbinde bulunur ve Enver Paşa ile birebir görüşen subaylardan biri olur. Balkan Harbinde, Kafkas cephesinde, Irak’ta, İran’da görev yapar. 1918’de Van’ın düşman işgalinden kurtarılmasını sağlayan ordunun komutanıdır. Irak cephesinden döndüğünde İstanbul’da İngilizler tarafından tutuklanır ve Malta Adasında hapis edilir. Yaklaşık iki yıl adada hapis yattıktan sonra kaçarak Anadolu’ya geçer. Ankara’da bizzat Mustafa Kemal’in de katıldığı bir törenle karşılanır. Milli mücadeleye katılır. Ordu komutanlığı yapar. İnönü ile anlaşmazlıklar yaşar ve kırk bir yaşında emekli olmak zorunda kalır. Yıllar sonra Demokrat Parti kurulunca bu partide siyaset yapar.1957’de vefat eder.

Böylesine önemli görevler üslenmiş bir generalimizin hatıraları, yaşadığı dönemin kavranması açısından son derece önemli bilgiler içerir. Tarihi olayların arka planını oluşturan şartları, nedenleri ve güç kaynaklarını, bu süreçte rol oynayan kişilerin duygu, düşünce ve tavırlarını bu türden hatıraları okuyarak tahlil edebileceğimizi hatırlatmak isterim.  Ali İhsan Sabis’in hatıralarını okurken Birinci Cihan Harbi’ne girmeden önce Osmanlının sosyolojik, psikolojik ve ekonomik yapısı hakkında bilgiler ediniyoruz. O dönemin halkı, bürokrasisi ve ordusunu yakından tanıma imkânı buluyoruz. Harbe girmeden öncesi ve sonrasında Osmanlı Genelkurmayında alınan kararları ve bu kararların gerekçelerini anlıyoruz. Balkan Harplerinde, Kafkas cephesinde, Sarıkamış’ta, Irak cephesinde, Kut’ta, Bağdat’ta, Musul’da, İran’da ve diğer savaş alanlarında neler olup bittiğini öğreniyoruz. Alman subaylarının Osmanlı ordusu içindeki durumlarını tahlil edebiliyoruz. Malta’da nelerin yaşandığını kavrıyoruz. Kurtuluş savaşı ve cumhuriyetin kuruluş aşamalarında yaşananları takip edebiliyoruz. Tarihimizin bu önemli dönemini, bu süreci bizzat yaşamış bir komutanın anlatımları ile izliyor,  o dönemin gelişmelerini analiz edebilme yetimizi geliştiriyoruz.

Bu kitabın biz Vanlılar için de özel bir önemi vardır. Bu önem 1918 yılının Van’ını bizzat yaşamış, Van’ı düşman işgalinden kurtarmış bir generalin o dönem ilimizde yaşananlara hatıralarında yer vermesinden kaynaklanmaktadır. Kitapta Ali İhsan Sabis’in Van’dan uzun uzadıya bahsetmiş olduğunu söyleyemem. Ancak kitabının on beş-yirmi sayfalık bir bölümünde doğrudan Van ve çevresinden bahsettiğini söyleyebilirim.

 Ali İhsan Paşa kitabının dördüncü cildinde Van’dan bahsederken bir paragrafta şöyle diyor:”Van cenup müfrezesi 6 Nisan 1918’de Van’a girdi.7 Nisan’da istirahatla 8 Nisanda Saray istikametinde hareket edeceğini bildirdi. Van’da seksen beş ton erzak elimize geçti. Van’da elimize geçen erzak ile hududa doğru ileri harekât mümkün oldu. Şu suretle Nisan ayının ilk yarısında Van Vilayeti işgal edilmiş ve ötede beride çete muharebesi yapmakta olan Ermeni haydutlarından başka düşman kalmamış idi.” Bir başka parağrafta “15 Nisan 1918’de Beyazıd, 16 Nisan’da Başkale ve Deyr işgal olundu. Başkale tarafından İran tarafına geçen Nasturi kuvvetlerinin, bin kişiden mürekkep olduğu,  İngilizler tarafından İngiliz tüfekleri ile müsellah oldukları, İngilizler tarafından bunlara iki top ile üç makineli tüfek verilmiş olduğu, Nasturilerle Kürt aşiret reislerinden Sımko’nun arasında münaferet bulunduğu haber alındı. Bu haber Sımko’dan ileride yapacağımız hareketler için istifade etmek imkânının bulunduğunu bize gösterdi.” Diye devam ediyor.

 “Harp Hatıralarım, Birinci Cihan Harbi” isimli kitap dönemin Altıncı ve Birinci Ordu Komutanı Emekli General Ali İhsan Sabis tarafından yazılmış. Kitabın en son baskısı 1990-91-92 yıllarında Nehir Yayınları tarafından yapılmıştır. Kitap yaklaşık bin dokuz yüz sayfadır ve beş cilt olarak basılmıştır. Kitapta o döneme ait önemli fotoğraflar da bulunmaktadır. Osmanlının son dönemini, Osmanlıdan cumhuriyete geçiş sürecini, kurtuluş mücadelesi sürecini ve sonrasını Ali İhsan Sabis Paşa’nın gözleri ve duyguları ile takip etmek isteyen herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu tavsiye ediyorum.

Kalın sağlıcakla.

 
Etiketler: ALİ, İHSAN, SABİS, HARP, HATIRALARIM, BİRİNCİ, DÜNYA, HARBİ,
Yorumlar
Diğer Yazılar
GELENEKSEL TÜRK EVİ VE VAN EVLERİ
NACİYE
KİLİM
VAN'DA GÖÇ HAREKETLERİ
Alıntılar ve Fotoğraflarla 1914 ÖNCESİ ERMENİ KÖY HAYATI
V. ULUSLARARASI VAN GÖLÜ HAVZASI SEMPOZYUMU
ANILARLA ESKİ VAN’A DOĞRU BİR YOLCULUK
Sultan II. Abdulhamid Döneminde Van Vilayeti
Van Kent Araştırmaları
Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu
VAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ İSYANLARI(1896-1916)
İngiliz Konsolos James Brant'ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852)
Doğu Anadolu ve Urartular
Görenlerin Gözü ile Van'da Ermeni Mezalimi
Van yatırları ve menkıbeleri
Van Mutfak Kültürü
Van Efsaneleri
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van
Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı
Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbuat
Van Demek Vatan Demek
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Van Tarihi
Van Üçlemesi Gülü Astım Duvara
Hatıralarım "Ermeni Olaylarının İçyüzü"
Van Gölü'nün gemileri Tatvan'dan Bodrum'a yelken peşinde bir yaşam
Anadolu'da Amerikan Misyonerliği ve Misyon Hastaneleri (1880-1934)
Yakın tarihin canlı tanığı ZEVE
Arşiv Vesikalarıyla Ermeni Mezalimi ve Ermeniler
Kazım Karabekir Hayatım
XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Van (1548-1648)
Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-I İhtilaliyyesi
GEÇMİŞTEN GELECEĞE VAN TÜRKÜLERİ-1 (Sözlü Kırık Havalar)
YÜKSEK YAYLANIN BAŞKENTİ VAN-TUŞPA Arkeolojik Rehber
Amerikan Misyonerlerinin Faaliyetleri ve Van İsyanları (1896)
Egido'nun hazin sonu
Ölüm ve sürgün Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı (1821-1922)
Beş Türk Eyaletine Doğru
20. YÜZYIL DÖNEMECİNDE RUS GENERAL MAYEVSKY'NİN TÜRKİYE GÖZLEMLERİ VAN-BİTLİS VİLAYETLERİ ASKERİ İSTATİSTİĞİ
Ah Tamara
YIKILAN BİR ŞEHRİN ANATOMİSİ
Doğunun Yıldızı Van
Sefername
Van'da Ermeni Devleti Denemesi -Belgelerle-
Van'da Ermeni Mezalimi (1895-1920)
Cumhuriyet Dönemi'nde Vangölü havzasında yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar (1923-1950)
Çeşitli Yönleriyle Van
OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL (1915-1919)
Bizim Eller Van
Ermeni Dosyası
Zavallı bir kuşun feryadı
Şark Yıldızı
Sona
Seyahatname-i Hudud
Türkiye'de Ermeni Meselesi
Urartu Tarihi ve Kültürü
Tarihi hakikatler
Seyyahların Gözüyle Van XIX. Yüzyıl
Van Hayatının En Yakın Şahidi: Molla Hamid Ekinci
Vilayat-ı Şarkiye Mültecileri Unutulmuş Bir Göç Trajedisi (1915-1923)
1915 Van'da Ermeni İsyanı
Sadettin Paşa'nın Anıları
Van konulu kitaplar
2 Nisan 2018'in bir Vanlı olarak bana hatırlattıkları
Haber Yazılımı