Error

An Error Was Encountered

The action you have requested is not allowed.

Yazı Detayı
01 Aralık 2019 - Pazar 14:19
 
Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-I İhtilaliyyesi
Nedim İlikçi
 
 

Değerli okurlar; coğrafyamızda sosyal ve siyasal çalkantılar 1800'lü yılların başından itibaren yaşanmaya başlamış. Başlıkta ismini verdiğim kitap bu kargaşaları ayrıntıları ile izah etmektedir. Kitabın ilk baskısı 1916 yılında İstanbul'da Matbaa-ı Orhaniyye'de yapılmıştır.

Van'ımız sınır kenti olması sebebiyle bu sosyal ve siyasi çalkantıların en önce hissedildiği ve yaşandığı yerlerin başındadır. Bu sebeple Ermeni meselesi ve Ermeni komitacılarının faaliyetlerinin en şeffaf tahlil edileceği yer ilimizdir. Çünkü ilimiz Rusya ve İran üzerinden gelen komitacılar için kolay ulaşılır bir merkezdir. İlimizin kolay ulaşılır olmasından yararlanan komitacılar Van'da diğer Anadolu illerine oranla daha rahat hareket etmiş ve örgütlenebilmişler. Hatta Mıgırdıç Hrimyan isimli Vanlı bir Ermeni Varak Manastırı (Yedi Kilise) dâhilinde 1857 tarihinde bir matbaa tesis etmiş. Ermeni istiklali maksadını yaymak üzere "Arziv Vaspuragan"(Van Kartalı) ismindeki gazeteyi neşre başlamıştır.

Ermeni meselesini anlamak için sadece Van ile ilgili olayları okumak ve değerlendirmekte yeterli olmaz. Ermeni terör örgütlerinin Anadolu'nun diğer illerindeki faaliyetlerini, Rusya, Avrupa ve Amerika'daki örgütlenmeleri ve çalışma yöntemlerini de okumak gerekir. Bu kitap Ermeni terör örgütlerinin Anadolu ve Balkanlardaki, Van'daki ve yurt dışındaki faaliyetleri hakkında bilgiler vermektedir.

Kitap Ermeni komitacılarının Ermenileri, Rus, Fransız, İngiliz, İtalyan vs. üniformaları giydirerek çeşitli cephelerde savaştırdıklarını yazıyor. Emperyalistlerin Osmanlıları cephelerde güçsüz kılmak için, Anadolu 'da isyan çıkarmada Ermenileri nasıl kullandıklarını belgeliyor. Emperyalist güçlerin komitacılar aracılığı ile Ermenileri kışkırtıp silahlandırdıklarını ve onlara dost göründüklerini, ancak silahlanan Ermenileri Anadolu'da isyana teşvik ederek Osmanlı ordusunun gücünü bölmeye çalıştıklarını arşiv belgeleri ile izah ediyor.

Kitapta Anadolu'daki ve Van'daki Ermeni komitacılar tarafından yazılmış birçok mektup ve bilgi içerikli yazı bulunuyor. Bu yazı ve mektuplar o dönem Avrupa ve Amerika'da yayınlanan gazetelere gönderiliyor ve yayınlanmaları sağlanıyordu. Van Müslüman ahali tarafından boşaltıldıktan birkaç gün sonra Vanlı bir Ermeni'nin 24 Mayıs 1915'te Van'dan gönderdiği ve Amerika'da Goçnak (gotchnak) isimli gazetede yayınlanan mektubu okuyucularla paylaşmak istiyorum;

"Burada Türkler ve Ermeniler arasında nisan'ın yedisinde başlayan harp yirmi üç gün devam etti. Ve Allah'ın inayetiyle biz Ermeniler, Türklere galebe çaldık, kaleyi zapt ettik. Aygestan'daki kışlaları, sekiz-on top ve hayli mühimmat elde ettik. Bütün kışla ve hükümete ait binaları ihrak eyledik. Üç gün sonra Rus Ermeni gönüllüleri ve bir gün sonra dahi Rus ordusu buraya vasıl oldu. Muharebe esnasında Türkler nefs-i kasaba üzerine on iki bin mermi ve bir o kadar dahi Aygestan civarına attılar. Çarşı(kale dibi) bütün dükkânları ile harap olmuştur. Ben bizzat şehre gittim ve bizim dükkânı bulamadım. Şehirdeki hanelerin yukarı katları tamamıyla harap olmuştur. Aygestan'da pek o kadar hasarat yoktur. Yüz kadar telefat vardır. El-yevm cümlemiz işsiz geziyoruz. Haykadank Kilisesi ile civar haneler bile yanmıştır. Hanifvisler Kilisesi ve mektebi, Surp Agop Kilisesi ve civar Ermeni evleri, Ararak Kilisesi ve mektebi hasara uğramamıştır. Van'da 1500 kadar kadın ve çocuktan başka Türk kalmamıştır. Bunları Amerika mıntıkasında muhafaza ediyoruz. Bunlara Rus ordusu tarafından yiyecek veriliyor. Esna-yı muharebede biz Amerika müesseselerinde olduğumuz halde yine emin değil idik. Yüzden fazla mermi duvarları delip odalar içinde patladı ise de büyük bir zarar iras etmemiştir. El-yevm Aram Van valisidir. Bütün davalar Ermeni lisanıyla görülüyor. Köylere ve kasabalara Ermeni memurlar gönderiliyor." 

"Ermeni Komitelerinin A'mal ve Harekât-ı İhtilaliyyesi" isimli kitap H. Erdoğan Cengiz tarafından hazırlanmış,1983 yılında Başbakanlık Basımevi tarafından yeniden basılmış ve 432 sayfadan oluşmaktadır. Kitabın dili biraz Osmanlıca ağırlıklıdır. Özellikle genç okuyucuların kitabı okurken yanı başlarında bir Osmanlıca sözlük bulundurmalarını tavsiye ederim.  Ermeni meselesinin Van'daki, Anadolu'daki ve dünyadaki tarihi seyri ile ilgilenen herkesin okuması gereken bir kitap olduğunu belirtmek isterim.

Kalın sağlıcakla…

 
Etiketler: Ermeni, Komitelerinin, A'mal, ve, Harekât-I, İhtilaliyyesi,
Yorumlar
Diğer Yazılar
ELVEDA HÜZÜN MERHABA AŞK
GELENEKSEL TÜRK EVİ VE VAN EVLERİ
NACİYE
ALİ İHSAN SABİS HARP HATIRALARIM BİRİNCİ DÜNYA HARBİ
KİLİM
VAN'DA GÖÇ HAREKETLERİ
Alıntılar ve Fotoğraflarla 1914 ÖNCESİ ERMENİ KÖY HAYATI
V. ULUSLARARASI VAN GÖLÜ HAVZASI SEMPOZYUMU
ANILARLA ESKİ VAN’A DOĞRU BİR YOLCULUK
Sultan II. Abdulhamid Döneminde Van Vilayeti
Van Kent Araştırmaları
Yakın Tarihimizde Van Uluslararası Sempozyumu
VAN VE ÇEVRESİNDE ERMENİ İSYANLARI(1896-1916)
İngiliz Konsolos James Brant'ın Gözüyle Doğuda Değişim Yılları (1836-1852)
Doğu Anadolu ve Urartular
Görenlerin Gözü ile Van'da Ermeni Mezalimi
Van yatırları ve menkıbeleri
Van Mutfak Kültürü
Van Efsaneleri
Osmanlı Arşiv Belgelerinde Van
Ermeniler ve 1915 Tehcir Olayı
Van Tarihi ve Kürtler Hakkında Tetebbuat
Van Demek Vatan Demek
Evliya Çelebi Seyahatnamesi
Van Tarihi
Van Üçlemesi Gülü Astım Duvara
Hatıralarım "Ermeni Olaylarının İçyüzü"
Van Gölü'nün gemileri Tatvan'dan Bodrum'a yelken peşinde bir yaşam
Anadolu'da Amerikan Misyonerliği ve Misyon Hastaneleri (1880-1934)
Yakın tarihin canlı tanığı ZEVE
Arşiv Vesikalarıyla Ermeni Mezalimi ve Ermeniler
Kazım Karabekir Hayatım
XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Van (1548-1648)
GEÇMİŞTEN GELECEĞE VAN TÜRKÜLERİ-1 (Sözlü Kırık Havalar)
YÜKSEK YAYLANIN BAŞKENTİ VAN-TUŞPA Arkeolojik Rehber
Amerikan Misyonerlerinin Faaliyetleri ve Van İsyanları (1896)
Egido'nun hazin sonu
Ölüm ve sürgün Osmanlı Müslümanlarının etnik kıyımı (1821-1922)
Beş Türk Eyaletine Doğru
20. YÜZYIL DÖNEMECİNDE RUS GENERAL MAYEVSKY'NİN TÜRKİYE GÖZLEMLERİ VAN-BİTLİS VİLAYETLERİ ASKERİ İSTATİSTİĞİ
Ah Tamara
YIKILAN BİR ŞEHRİN ANATOMİSİ
Doğunun Yıldızı Van
Sefername
Van'da Ermeni Devleti Denemesi -Belgelerle-
Van'da Ermeni Mezalimi (1895-1920)
Cumhuriyet Dönemi'nde Vangölü havzasında yapılan kamu harcamaları ve yatırımlar (1923-1950)
Çeşitli Yönleriyle Van
OSMANLI ORDUSUNDA DÖRT YIL (1915-1919)
Bizim Eller Van
Ermeni Dosyası
Zavallı bir kuşun feryadı
Şark Yıldızı
Sona
Seyahatname-i Hudud
Türkiye'de Ermeni Meselesi
Urartu Tarihi ve Kültürü
Tarihi hakikatler
Seyyahların Gözüyle Van XIX. Yüzyıl
Van Hayatının En Yakın Şahidi: Molla Hamid Ekinci
Vilayat-ı Şarkiye Mültecileri Unutulmuş Bir Göç Trajedisi (1915-1923)
1915 Van'da Ermeni İsyanı
Sadettin Paşa'nın Anıları
Van konulu kitaplar
2 Nisan 2018'in bir Vanlı olarak bana hatırlattıkları
Haber Yazılımı